Instytut Ekonomiki Rolnictwa
i Gospodarki Żywnościowej
Państwowy Instytut Badawczy

Zakład Rachunkowości Rolnej

ul. Świętokrzyska 20
00-002 Warszawa
Tel.: (+48 22) 5054439
Fax: (+48 22) 8266158

  

Zasoby wodne zagrożone

Raport Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) stwierdza - „jeśli chodzi o wodę, żyjemy ponad stan”.

W Europie 44% pobieranej wody zużywa się do produkcji energii, 24% dla potrzeb rolnictwa, 21% na dostawy publiczne, a 11% dla potrzeb przemysłu. Za tymi danymi kryją się jednak znaczące różnice dotyczące sektorowego zużycia wody na całym kontynencie.  W Europie południowej, np. rolnictwo zużywa 60% całkowitej ilości pobieranej wody, a na niektórych obszarach nawet 80%.

W całej Europie wody powierzchniowe, takie jak jeziora i rzeki, zapewniają 81% całkowitej ilości pobieranej wody słodkiej i stanowią główne źródło wody dla potrzeb przemysłu, produkcji energii i rolnictwa. Z kolei wodociągi bazują przede wszystkim na wodach gruntowych ze względu na zwykle wyższą jakość.

Rolnictwo stanowi znaczne i rosnące obciążenie dla zasobów wody w Europie, zagrażając niedoborem wody i niszczeniem ekosystemów; 24% wody w Europie pobieranej jest przez rolnictwo i mimo że może wydawać się to niewiele w porównaniu z 44% poboru wody do schładzania w produkcji energii, jej wpływ na zapasy jest zdecydowanie większy. O ile prawie cała woda wykorzystywana do schładzania wraca do akwenów wodnych, o tyle w przypadku rolnictwa często jest to zaledwie jedna trzecia. Ponadto wykorzystanie wody w rolnictwie jest bardzo nierówno rozłożone. Szczytowy pobór zazwyczaj następuje latem, kiedy wody jest najmniej, co maksymalizuje niekorzystny wpływ.


Sprawozdanie EEA Water resources across Europe — confronting water scarcity and droughten, opisuje poważne skutki nadmiernego poboru. Nadmierna eksploatacja zasobów zwiększa prawdopodobieństwo poważnych braków wody w okresach suchych, równocześnie powoduje obniżenie jakości wody (z powodu mniejszego rozcieńczenia zanieczyszczeń) oraz zwiększenie ryzyka przedostania się wody słonej do wód gruntowych w regionach przybrzeżnych. Ekosystemy rzek i jezior również mogą zostać poważnie dotknięte, niszcząc lub zabijając rośliny i zwierzęta, kiedy poziom wody spada lub woda całkowicie wysycha.

Skutki w wielu południowych regionach Europy są oczywiste, np.:

  • w Turcji, na nizinie Konya, pobieranie wody do nawadniania poważnie zmniejszyło powierzchnię drugiego co do wielkości jeziora w kraju – Tuz;
  • w Grecji, na równinie Argolid, toksyczność chlorków wynikająca z przeniknięcia wody słonej widoczna jest w popalonych i opadających liściach, wywiercone studnie wyschły lub zostały porzucone z powodu nadmiernego zasolenia;
  • na Cyprze poważne niedobory wody w 2008 r. spowodowały konieczność jej przywożenia tankowcami, obniżyły dostawy lokalne i spowodowały znaczny wzrost cen.

Wykorzystanie wody w rolnictwie w niektórych częściach Europy staje się niezrównoważone. Rolnicy przechodzą na systemy intensywnego nawadniania, gdyż zyskuje na tym wydajność produkcji, na przykład w Hiszpanii 14% użytków rolnych, które są nawadniane, daje ponad 60% łącznej wartości produktów rolnych.

W niektórych częściach Europy rolnictwo korzystające z nawadniania jest kluczowe dla lokalnych i narodowych gospodarek. Odejście od nawadniania może prowadzić do porzucania ziemi. Zmiany klimatu prawdopodobnie jeszcze pogorszą sytuację, cieplejsze i bardziej suche lata będą zwiększały zapotrzebowanie na wodę.

Krótkotrwałym rozwiązaniem problemu niedoboru wody jest pobieranie większej jej ilości z powierzchni ziemi i zasobów zgromadzonych pod jej powierzchnią. Jednak nadmierna eksploatacja zasobów wodnych wywiera silny wpływ na jakość i ilość pozostałej wody oraz na ekosystemy, które są od niej uzależnione. Szybko rozwijającą się alternatywą dla konwencjonalnych źródeł zaopatrzenia w wodę, szczególnie w tych regionach Europy, które dotyka deficyt wody, stało się odsalanie. W ocenie ogólnego wpływu odsalania na środowisko należy jednak uwzględnić duże ilości energii, jakich wymaga ten proces oraz wytwarzaną podczas niego solankę.

W ocenie EEA, wykorzystanie wody w rolnictwie musi być bardziej efektywne nie tylko w celu zapewnienia dostatecznej ilości wody do nawadniania, ale również dla społeczności lokalnej, zdrowego środowiska i pozostałych sektorów gospodarki. Do osiągnięcia zrównoważonego korzystania z wody konieczne jest zapewnienie rolnikom właściwych zachęt cenowych, porad i wsparcia. Jedzenie i dobre samopoczucie ludzi są od zawsze powiązane. Poza znaczeniem dobrego jedzenia dla dobrego stanu zdrowia i przyjemności, jaką z‏‎ jedzenia czerpiemy, produkcja rolna odgrywa kluczową rolę w zapewnianiu środków do życia znacznej części społeczeństwa i we wspieraniu gospodarki.

Spojrzenie w przyszłość

Nowy raport EEA poświęca dużo miejsca Alpom, często określanym mianem „wieży ciśnień Europy” z uwagi na to, że 40% słodkiej wody w Europie pochodzi właśnie z alpejskich pasm górskich. W ciągu ostatnich stu lat temperatura w regionie Alp wzrosła o 1,48°C, czyli dwukrotnie więcej niż średnia na świecie. Według raportu lodowce topnieją, granica wieloletniego zalegania śniegu podnosi się, stopniowo zmieniają się mechanizmy gromadzenia i zatrzymywania wody w zimie oraz jej rozprowadzania w ciepłych miesiącach letnich.

Zasilając wiele głównych europejskich rzek, Alpy mają zasadnicze znaczenie z punktu widzenia zaopatrzenia w wodę nie tylko ośmiu krajów alpejskich, lecz również rozległego obszaru kontynentalnej Europy. Jako takie są też symbolem, „ikoną” skali zagrożenia oraz rodzaju działań, jakie trzeba podejmować. Strategie i polityki adaptacyjne muszą uwzględniać aspekty lokalne, transgraniczne a także wspólnotowe. Pozornie niezwiązane ze sobą rodzaje działalności, takie jak rolnictwo i turystyka, energetyka i zdrowie publiczne należy rozpatrywać łącznie.

Przystosowanie się oznacza ponowne zastanowienie się na tym, gdzie i jak żyjemy obecnie oraz gdzie i jak będziemy żyć w przyszłości. Skąd będzie pochodzić nasza woda? W jaki sposób będziemy się chronić przed zjawiskami ekstremalnymi?

Opracowano na podstawie: www.eea.europa.eu/articles

Warszawa, luty 2010 r.







© Copyrights 2006 IERiGŻ-PIB       Aktualizacje: Łukasz Abramczuk